Zachowały się z niego tylko fragmenty ceramiki i szkielety. W rozkwicie średniowiecza stanął tu drewniany zamek, siedziba namiestnika książąt halickich, a później kazimierzowskiego starosty. Do ślubu w pobliskim kościele szykowali się pogromca Krzyżaków, Władysław Jagiełło, i Elżbieta Granowska (dla obojga była to ceremonia dobrze znana, bo już trzecia). W zamku dożywała swoich lat wdowa po królu Władysławie, jego czwarta żona, królowa Sonka.Potem starostwo sanockie znalazło się w rozległych włościach królowej Bony, która wystąpiła z inicjatywą renesansowej przebudowy (jej też herb – Smok Sforzów – wkomponowany jest w godło miasta). W początkach XVI w. ochmistrz Bony, a zarazem starosta, Wolski, wzniósł trójskrzydłową rezydencję z obronną basztą i dziedzińcem, z której pozostał dziś jednopiętrowy budynek główny, ozdobiony renesansową kamieniarką.

Podczas wojny Napoleona z Austrią w 1809 r. opanował miasto oddziałek Księstwa Warszawskiego, lecz wkrótce nadeszły przeważające siły austriackie. Wojsko po krótkiej obronie zamku musiało ustąpić, a ostatni wycofał się major Ksawery Krasicki, który zjechał konno po bardzo stromej skarpie i przepłynął wezbrany San.

Obecnie w zamku i sąsiedniej XVIII-wiecznej karczmie mieści się Muzeum Historyczne Ziemi Sanockiej, posiadające jeden z największych w Polsce zbiorów ikon (tylko część eksponowana) i arcyciekawą kolekcję nadrealistycznych obrazów sanoczanina Zdzisława Beksińskiego, być może największego polskiego malarza ostatniego 50-lecia.

Koło zamku stoi murowana XVIII-wieczna cerkiew Trójcy Świętej, z kompletnym XIX-wiecznym ikonostasem. Pełni ona rolę katedry dla prawosławnej diecezji przemysko-nowosądeckiej.

Zamek wzniesiony został przez starostę Mikołaja Wolskiego w latach 1523-48. W okresie późniejszym dobudowano dwa skrzydła. W swojej ponad czterystuletniej historii zamek zatracał pierwotny wygląd, ulegając potrzebom i gustom kolejnych gospodarzy. W czasie swojej świetności był okazałą rezydencją, stanowiącą własność królewską - tytułem oprawy królowej Bony, której rodowy kartusz herbowy Sforzów pozostał w herbie Sanoka do dziś.

Przy murach obwodowych, po obydwu stronach bramy, funkcjonowało zaplecze gospodarcze - pomieszczenia mieszkalne dla służby, stajnie, wozownia, zbrojownia, kuchnia, łaźnia, piekarnia, browar, których fundamenty odsłaniane są w trakcie trwających od kilku lat wykopalisk. Zespół zamkowy powstał na terenie wzgórza nad Sanem, o wysokości 362 m., z trzech stron otoczonego stromymi skarpami. Na wzniesieniu nadsańskim istniała średniowieczna warownia z zamkiem, którego gośćmi byli: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło z trzecią żoną Elżbietą Granowską z Pilczy (po ślubie w Sanoku), kardynał Oleśnicki, a rezydowały: czwarta żona Władysława Jagiełły - królowa Zofia (Sonka) i królowa Izabela Węgierska, wdowa po Janie Zapolyi.

Zamek średniowieczny (prawdopodobnie północna część obecnego budynku), mury obronne o grubości 4 łokci (2,4 m), masywna, kamienna, gotycka wieża z czasów króla Kazimierza Wielkiego, wieża ceglana, most zwodzony i fosy - stanowiły potężny zespół obronny, będący jednocześnie ważnym punktem strategicznym na pograniczu polsko-rusko-węgierskim. Prawie w niezmienionym stanie zachowały się piwnice zamku, do których prowadziły schodki z dziedzińca.

W sanockim zamku mieści się państwowe Muzeum Historyczne, prezentujące między innymi słynną kolekcję ikon.

Zamek w Sanoku położony jest na wzgórzu o wysokości 362 m., z trzech stron otoczonym stromymi skarpami. Ocalał tylko jeden, główny budynek (skrzydło wschodnie zamku) oraz bardzo stara studnia. Trwają prace nad rekonstrukcją muru oraz wieży. Kiedyś na zamku przebywali starostowie królewscy, którzy z nadania monarchy i w jego imieniu sprawowali władzę na tym terenie. Wzgórze zamkowe połączone było z miastem pomostem na filarach, który współcześnie zastąpiono nasypem. Dawny wąwóz, dzieki któremu zamek nie odniósł szkód podczas kilku pożarów miasta został prawie całkowicie zasypany. Na zewnątrz zamku niestety nie ma zbyt wiele do oglądania, w środku natomiast znajduje się bardzo interesująca ekspozycja Muzeum Historycznego ze słynną kolekcja ikon. Najwyższe piętro poświęcone jest współczesnej sztuce, można między innymi zobaczyć galerię Zdzisława Beksińskiego.

Rozwarstwienie obiektu wg A. Kunysza, M. Sydoruk
Źródło: Budownictwo obronno-rezydencjonalne ziemi przemyskiej i sanockiej, Michał Proksa, Przemyśl 1994

HISTORIA

Zamek zbudowano z inicjatywy Kazimierza Wielkiego na miejscu dawnego grodu wzmiankowanego już w 2 połowie XII przez kronikarzy ruskich. Współczesne prace archeologiczne doprowadziły do odkrycia cmentarza, budynków mieszkalnych i gospodarczych, fortyfikacji oraz naczyń codziennego użytku dawnej osady. Powstały w 1340 r. zamek był obiektem drewniano-murowanym, istnieje zapis iż miał murowaną wieżę i drewniane budynki. Otaczała go drewniana palisada, a od miasta odgrodzony był głębokim sztucznym wąwozem.

Zamek w roku 1846. Litografia z "Okolic Galicji" Stęczyńskiego
Źródło: Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej, Józef Frazik, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1972

• 1366 r. - zamek przebudował Kazimierz Wielki a zachowana relacja mówi iż w tym roku spędził tu pewien czas
• 1448 r. - dokumenty mówią iż na zamku trwały prace remontowe, m.in przy moście, "wieży glinianej" i mieszkaniu królowej Zofii - żony Władysława Łokietka
• 1470 r. - Sanok spusztoszył wielki pożar, zamek pozostał jednak nietknięty
• 1510 r. - Zygmunt Stary zarządził budowę sieci wodociągowej, która prowadziła także do zamku
• 1514 r. - kolejny wielki pożar Sanoka nie dotknął wzgórza zamkowego
• Lata 1516-23 - starostą zamku był Stanisław Pilecki
• Lata 1523-48 - akcja modernizacji zamków kresowych przeprowadzona przez króla Zygmunta Starego objęła także Sanok. Średniowieczny zamek został przebudowany w stylu renesansowym pod nadzorem starosty Mikołaja Wolskiego. Palisadę zamieniono na mur, zbudowano bramę wjazdową i łazienkę królewską. Wtedy też powstał piętrowy budynek mieszkalny, który z pewnymi zmianami dotrwał do dziś. Dalej cześć zamku pozostała jednak drewniana. Zmieniła to dopiero kolejna rozbudowa zamku w 1558 r., która przyniosła powstanie dwóch bocznych skrzydeł, baszty, studni oraz bliżej nie zidentyfikowanego "muru wewnętrznego"
• 1616 r. - zamek zaczął popadać w ruinę, ponieważ brakowało środków na jego utrzymanie. Na sejmikach szlacheckich w Sądowej Wiszni domagano się jego remontu
• 1624 r. - najazd Tatarów zniszczył Sanok. Zamek mimo że poważnie nadwątlony pozostał nie zdobyty
• 1634 r. - istnieje zapis mówiący iż odbudowa zamku postępowała bardzo powoli, 2 lata pózniej część budynków obsunęła się do Sanu
• 1665 r. - ówczesna lustracja zamku mówi że wymaga on szybkiego remontu. Część mieszkalna miała wtedy dwie kondygnacje, na dole znajdowała się izba sądowa, na górze sala i pokoje mieszkalne, pod wieżą w piwnicy więzienie. Całośc otoczona była murem
• 1765 r. - zamek był już w bardzo złym stanie
• XIX w. - zamek popadł w ruinę, mury zostały częściowo rozebrane przez władze austriackie.
• Początek XX w. - rozebrano skrzydło południowe zamku
• Lata 1952-54 - nastąpiła restauracja i konserwacja zamku, później powstało w nim muzeum.

CIEKAWOSTKI

Sanok leżał sie na szlakach prowadzących na Ruś i Węgry, na zamku więc często gościli znamienici goście. Krół Władysław Jagiełło tutaj właśnie publicznie ogłosił w roku w 1417 zamiar poślubienia Elżbiety Granowskiej. Następnie wziął z nią w sanockim kościele swój trzeci ślub, a na zamku wyprawił gody. Ślubu udzielił arcybiskup lwowski Jan Rzeszowski. Współcześni raczej surowo i szyderczo oceniali małżeństwo króla. Tak pisał niejaki Bielski: "Król, co miał nieprzyjaciela gonić, to wolał tymczasem weselić się w Sanoku. Aby jeszcze był młodą pojął, ale babę Elżbietę córę Ottona z Pilic, wojewody sandomierskiego, którą przedtem uniósł jeden Morawczyk,a potem mu ją drugi wydarł, potem zaś była za Granowskim. Taz królowi niewiedzieć z czego się podobała, bo już stara była, a wyschła od suchot." Z kolei Jan Długosz tak skomentował fakt iż wkrótce po ślubie w orszak królewski uderzył piorun, zabijając kilka koni i raniąc władcę: "Znak pomsty gniewu Bożego przydarzył się królowi Władysławowi nie z innego powodu jak dlatego że nie wstydził się pojąć za żonę rodzonej - z racji pokrewieństwa duchowego - siostry Elżbiety Granowskiej" (matka Elżbiety - Jadwiga, była matką chrzestną króla stąd mowa o duchowym pokrewieństwie). Także następna żona króla - Zofia mieszkała na zamku przez dłuższy czas. W XV w. Sanoku udzielono schronienia wygnanej z Węgier, królowej Izabeli Zapolyi.

W XVII w., gdy w zamku funkcjonował sąd grodzki, w dzień nawrócenia św. Pawła doszło tam do głośnego wypadku. Podczas jednego z procesów powstało zamieszanie. Gdy kuchmistrz koronny Załuski próbował rozbroić zwaśnione strony został przez nich zabity.

Godziny otwarcia:

od 1 października do 31 maja
pon. 8:00 – 12:00
wt. i śr. 9:00 – 17:00
pozostałe dni tygodnia 9:00 – 15:00

od 1 czerwca do 30 września
pon. 8:00 – 12:00
pozostałe dni tygodnia 9:00 – 17:00

Bilety:

normalne – 10 zł
ulgowe – 7 zł
rodzinne – 25 zł
przewodnik (w języku polskim) – 40 zł